Czy typ osobowości może się zmienić? Co pokazują badania podłużne
Zespół 64 Types · Aktualizacja: 19 października 2026 · 6 min czytania · 9 recenzowanych źródeł
Tak. Osobowość jest dość stabilna, ale nie jest stała. Twoja pozycja względem innych ludzi z wiekiem staje się bardziej spójna,[1] a jednak przeciętne poziomy cech przesuwają się w dorosłym życiu: większość ludzi staje się bardziej sumienna, bardziej stabilna emocjonalnie i pewniejsza siebie w kontaktach z innymi, zwłaszcza między 20. a 40. rokiem życia.[2] Cechy zmieniają się też pod wpływem interwencji. Przegląd 207 badań wykazał wyraźne zmiany w ciągu średnio 24 tygodni, głównie w stabilności emocjonalnej,[3] a badania randomizowane pokazują, że osoby, które postanawiają zmienić jakąś cechę, mogą ją zmienić w mierzalny sposób w ciągu kilku miesięcy.[4][5]
Twój kod typu może się też zmienić z prostszego powodu: jeśli jesteś blisko środka jakiejś cechy, drobne różnice między sesjami testu zmieniają literę. Ten poradnik omawia obie sprawy.
Dwa rodzaje stabilności
Badacze rozdzielają dwa pytania, które łatwo ze sobą pomylić:
- Stabilność rangowa: czy ludzie zachowują swoją pozycję względem innych? Jeśli w wieku 20 lat twoja sumienność przewyższała sumienność większości rówieśników, czy w wieku 50 lat nadal tak jest?
- Zmiana poziomu średniego: czy przeciętny poziom cechy rośnie lub spada z czasem, u wszystkich razem?
Oba stwierdzenia mogą być prawdziwe jednocześnie. Całe pokolenie może z wiekiem stawać się bardziej sumienne (zmiana poziomu średniego), podczas gdy poszczególne osoby w większości zachowują w nim swoją pozycję (stabilność rangowa).
Stabilność rangowa rośnie z wiekiem
Metaanaliza 152 badań podłużnych zebrała ponad 3200 korelacji test–retest. Przy stałym odstępie między pomiarami wynoszącym około 6,7 roku spójność rosła z 0,31 w dzieciństwie do 0,54 w latach studiów, 0,64 w wieku 30 lat i plateau na poziomie około 0,74 między 50. a 70. rokiem życia. Dłuższe odstępy między pomiarami oznaczały niższą spójność.[1]
| Okres życia | Korelacja test–retest |
|---|---|
| Dzieciństwo | 0,31 |
| Lata studiów | 0,54 |
| Około 30 lat | 0,64 |
| Od 50 do 70 lat | około 0,74 |
Nawet plateau leży wyraźnie poniżej 1,0. Korelacja 0,74 oznacza, że ludzie w ogólnym zarysie zostają na swoich miejscach, ale wiele osób wyraźnie przesuwa się względem rówieśników.
Jak cechy zmieniają się w ciągu życia
Metaanaliza 92 prób podłużnych pokazała, jak zmieniają się przeciętne poziomy cech od okresu dojrzewania do starości.[2]
| Cecha | Typowy wzorzec |
|---|---|
| Sumienność | Rośnie, zwłaszcza mniej więcej od 20. do 40. roku życia |
| Stabilność emocjonalna | Rośnie, zwłaszcza mniej więcej od 20. do 40. roku życia |
| Dominacja społeczna (asertywna strona ekstrawersji) | Rośnie, zwłaszcza mniej więcej od 20. do 40. roku życia |
| Witalność społeczna (towarzyska strona ekstrawersji) | Rośnie w okresie dojrzewania, spada w starości |
| Otwartość | Rośnie w okresie dojrzewania, spada w starości |
| Ugodowość | Zmienia się głównie w starości |
Cztery z sześciu kategorii cech zmieniały się istotnie także w wieku średnim i w starości, więc rozwój osobowości nie kończy się na trzydziestce.[2]
W języku 64 Types oznacza to, że to litery J/P i C/R najczęściej przesuwają się w dorosłym życiu, zwykle w stronę J (zorganizowany) i C (opanowany).
Terapia i inne interwencje zmieniają cechy
Systematyczny przegląd 207 badań, głównie nad leczeniem klinicznym, wykazał, że interwencje wiązały się z wyraźnymi zmianami w miarach cech osobowości w ciągu średnio 24 tygodni (na przykład d = 0,37). Najbardziej zmieniała się stabilność emocjonalna, a w drugiej kolejności ekstrawersja. Rodzaj terapii nie miał większego znaczenia, najbardziej zmieniały się osoby leczone z powodu lęku, a zmiany utrzymywały się w badaniach kontrolnych po zakończeniu leczenia.[3]
To jedno z najbardziej optymistycznych ustaleń nauki o osobowości. Wysoka neurotyczność jest silnie powiązana z lękiem i depresją,[6] a zarazem to cecha, która najsilniej reaguje na leczenie. Zobacz Neurotyczność i stabilność emocjonalna.
Czy można celowo zmienić swoją osobowość?
Większość ludzi deklaruje, że chciałaby zmienić niektóre ze swoich cech.[4] Dwa 16-tygodniowe eksperymenty randomizowane sprawdziły, czy chęć zmiany ma znaczenie. Osoby, które wyznaczyły sobie cel podwyższenia jakiejś cechy Wielkiej Piątki, zwykle wykazywały rzeczywisty wzrost w samoopisach i w codziennych zachowaniach związanych z tą cechą. Jedna interwencja, która miała im pomóc, nie zadziałała, ale druga, ucząca uczestników pisania konkretnych planów typu jeśli–to (intencji implementacyjnych), pomogła im się zmienić.[4]
Większe badanie randomizowane z udziałem 1523 osób sprawdziło trzymiesięczną aplikację coachingową na smartfon. W porównaniu z grupą kontrolną z listy oczekujących osoby, które chciały podwyższyć jakąś cechę, zgłaszały znaczący wzrost (d = 0,52), a przyjaciele, rodzina lub partnerzy także zauważali zmiany w pożądanym kierunku (d = 0,35). Zmiany utrzymywały się trzy miesiące po zakończeniu programu. U osób, które próbowały obniżyć jakąś cechę, zmiana zgłaszana przez obserwatorów nie była istotna.[5]
To przeciętne efekty u zmotywowanych ochotników, mierzone głównie samoopisem. Pokazują, że zmiana jest możliwa, a nie że każdą cechę można dowolnie przepisać.
Jak zmienić cechę: podejście oparte na dowodach
- Wybierz jedną cechę i konkretny kierunek. Na przykład „lepsza organizacja w pracy” zamiast „być lepszym człowiekiem”.
- Przełóż to na zachowanie. Cechy to wzorce zachowań; zmień zachowanie, a cecha zwykle za nim podąży. Badania nad zamierzoną zmianą mierzyły jedno i drugie.[4]
- Pisz plany jeśli–to. „Jeśli jest poniedziałek, 9:00, to planuję tydzień, zanim otworzę pocztę.” To technika, która zadziałała w badaniu randomizowanym.[4]
- Ćwicz przez miesiące, nie dni. Skuteczne programy trwały od 16 tygodni do trzech miesięcy.[4][5]
- Przy lęku lub obniżonym nastroju korzystaj ze sprawdzonego leczenia. W przeglądzie to terapia przynosiła największe zmiany cech, zwłaszcza stabilności emocjonalnej.[3]
| Cel | Przykładowy plan jeśli–to |
|---|---|
| Lepsza organizacja (w stronę J) | Jeśli kończę sesję pracy, to zapisuję następny krok, zanim zamknę laptopa. |
| Więcej spokoju (w stronę C) | Jeśli zauważam, że czarnowidzę, to zapisuję zmartwienie i następne konkretne działanie. |
| Więcej otwartości na ludzi (w stronę E) | Jeśli przychodzę na spotkanie towarzyskie, to w ciągu pierwszych dziesięciu minut przedstawiam się jednej nowej osobie. |
| Więcej ciepła (w stronę F) | Jeśli współpracownik dzieli się problemem, to zanim zaproponuję rozwiązanie, zadaję jedno pytanie o to, jak się czuje. |
| Więcej ciekawości (w stronę N) | Jeśli mam wolne niedzielne popołudnie, to próbuję jednej wystawy, książki lub przepisu, które zwykle pomijam. |
Po kilku miesiącach zapytaj kogoś, kto dobrze cię zna, czy zauważa różnicę. W badaniu aplikacji obserwatorzy wykrywali prawdziwe zmiany,[5] a informacja z zewnątrz chroni przed tym, żeby po prostu inaczej opisywać siebie.
Na tyle stabilna, by miała znaczenie, na tyle elastyczna, by się zmieniać
Obie połowy dowodów mają znaczenie. Osobowość jest na tyle stabilna, że cechy zmierzone dziś przewidują wyniki po latach, takie jak śmiertelność, rozwody i osiągnięcia zawodowe, mniej więcej tak dobrze jak status społeczno-ekonomiczny i zdolności poznawcze.[7] A jednak jest na tyle elastyczna, że przesuwają ją wiek, terapia i celowa praktyka.[2][3][5]
Przydatny sposób, by pogodzić obie myśli: twoje cechy opisują twoje obecne ustawienia domyślne, czyli to, jak zwykle działasz, gdy nie wkładasz w to specjalnego wysiłku. Ustawienia domyślne trudno zmienić w tydzień, ale całkiem możliwe jest zmienić je w ciągu miesięcy lub lat.
Dlaczego przy ponownym teście twój kod typu może się zmienić
Większość zmian czteroliterowych kodów przy ponownym teście to wcale nie zmiana osobowości. Wyniki cech skupiają się blisko środka,[8] a każdy, kto jest blisko punktu odcięcia, może zmienić literę z powodu zwykłego błędu pomiaru, co przeglądy badań nad MBTI wskazują jako kluczową słabość formuł typów.[9]
64 Types podaje percentyl dla każdej cechy i oznacza jako graniczne wszystko w granicach 10 punktów od średniej, razem z alternatywnym kodem, który może wyjść następnym razem. Jeśli twoje INFP-RM zmieniło się w INFJ-RM, a twój wynik J/P to 52. percentyl, nic ważnego się nie zmieniło. Zobacz Czy testy osobowości są trafne?
Najczęściej zadawane pytania
W jakim wieku osobowość przestaje się zmieniać?
Nigdy całkiem nie przestaje. Spójność osiąga szczyt na poziomie około 0,74 między 50. a 70. rokiem życia,[1] a cztery z sześciu kategorii cech zmieniają się nadal w wieku średnim i w starości.[2]
Która cecha osobowości zmienia się najbardziej?
W ciągu życia najwyraźniej we wczesnej dorosłości rosną sumienność, stabilność emocjonalna i dominacja społeczna.[2] W reakcji na terapię najbardziej zmienia się stabilność emocjonalna.[3]
Czy terapia może zmienić osobowość?
Średnio tak. W 207 badaniach interwencje wiązały się z wyraźnymi zmianami cech w ciągu około 24 tygodni, głównie w stabilności emocjonalnej, a zmiany utrzymywały się po zakończeniu leczenia.[3]
Bibliografia
- Roberts, B. W., & DelVecchio, W. F. (2000). The rank-order consistency of personality traits from childhood to old age: A quantitative review of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 126(1), 3–25.
- Roberts, B. W., Walton, K. E., & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
- Roberts, B. W., Luo, J., Briley, D. A., Chow, P. I., Su, R., & Hill, P. L. (2017). A systematic review of personality trait change through intervention. Psychological Bulletin, 143(2), 117–141.
- Hudson, N. W., & Fraley, R. C. (2015). Volitional personality trait change: Can people choose to change their personality traits? Journal of Personality and Social Psychology, 109(3), 490–507.
- Stieger, M., Flückiger, C., Rüegger, D., Kowatsch, T., Roberts, B. W., & Allemand, M. (2021). Changing personality traits with the help of a digital personality change intervention. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(8), e2017548118.
- Kotov, R., Gamez, W., Schmidt, F., & Watson, D. (2010). Linking "big" personality traits to anxiety, depressive, and substance use disorders: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 136(5), 768–821.
- Roberts, B. W., Kuncel, N. R., Shiner, R., Caspi, A., & Goldberg, L. R. (2007). The power of personality: The comparative validity of personality traits, socioeconomic status, and cognitive ability for predicting important life outcomes. Perspectives on Psychological Science, 2(4), 313–345.
- Bess, T. L., & Harvey, R. J. (2002). Bimodal score distributions and the Myers-Briggs Type Indicator: Fact or artifact? Journal of Personality Assessment, 78(1), 176–186.
- Pittenger, D. J. (2005). Cautionary comments regarding the Myers-Briggs Type Indicator. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 57(3), 210–221.
Jak piszemy poradniki: każde twierdzenie oparte na badaniach cytuje recenzowane źródło, wielkości efektów podajemy tak, jak zostały opublikowane, a rady wykraczające poza dane oznaczamy jako praktyczne wskazówki. Zobacz naszą metodologię. Widzisz błąd? Napisz na [email protected].
Powiązane poradniki
Czym jest neurotyczność, dlaczego klasyczne 16 typów ją pomija, co przewiduje dla zdrowia psychicznego, pracy i miłości oraz dowody na to, że może się zmienić.
Sumienność: cecha osobowości, która przewiduje najwięcejCzym jest sumienność, co przewiduje dla pracy, nauki, zdrowia i długości życia, jak duże są naprawdę efekty i jak ją w sobie rozwijać.
Czy testy osobowości są trafne? Rzetelność, ponowne testy i efekt BarnumaJak oceniać test osobowości: rzetelność, stabilność w ponownym teście, zgodność z ocenami znajomych, przewidywanie i dlaczego ogólnikowe wyniki wydają się trafne.