Μπορεί να αλλάξει ο τύπος προσωπικότητάς σου; Τι δείχνουν οι διαχρονικές μελέτες
Η ομάδα του 64 Types · Ενημέρωση 20 Οκτωβρίου 2026 · 7 λεπτά ανάγνωσης · 9 δημοσιευμένες πηγές
Ναι. Η προσωπικότητα είναι αρκετά σταθερή, αλλά όχι αμετάβλητη. Η θέση σου σε σχέση με τους άλλους γίνεται πιο σταθερή με την ηλικία,[1] αλλά τα μέσα επίπεδα των χαρακτηριστικών μετατοπίζονται στη διάρκεια της ενήλικης ζωής: οι περισσότεροι γίνονται πιο ευσυνείδητοι, πιο σταθεροί συναισθηματικά και πιο σίγουροι κοινωνικά, ιδίως ανάμεσα στα 20 και στα 40.[2] Τα χαρακτηριστικά αλλάζουν και με παρεμβάσεις. Μια ανασκόπηση 207 μελετών βρήκε σαφείς αλλαγές σε κατά μέσο όρο 24 εβδομάδες, κυρίως στη συναισθηματική σταθερότητα,[3] και τυχαιοποιημένες μελέτες δείχνουν ότι όσοι αποφασίζουν να αλλάξουν ένα χαρακτηριστικό μπορούν να το μετακινήσουν μετρήσιμα μέσα σε λίγους μήνες.[4][5]
Και ο κωδικός του τύπου σου μπορεί να αλλάξει για έναν πιο απλό λόγο: αν βρίσκεσαι κοντά στη μέση σε ένα χαρακτηριστικό, μικρές διαφορές ανάμεσα σε δύο μετρήσεις αρκούν για να αλλάξει το γράμμα. Αυτός ο οδηγός μιλά και για τα δύο.
Δύο είδη σταθερότητας
Οι ερευνητές ξεχωρίζουν δύο ερωτήματα που μπερδεύονται εύκολα:
- Σταθερότητα της σχετικής σειράς: κρατούν οι άνθρωποι τη θέση τους σε σχέση με τους άλλους; Αν στα 20 ήσουν πιο ευσυνείδητος από τους περισσότερους συμφοιτητές σου, ισχύει ακόμη στα 50;
- Αλλαγή του μέσου επιπέδου: ανεβαίνει ή πέφτει με τον καιρό το μέσο επίπεδο του χαρακτηριστικού για όλους μαζί;
Και τα δύο μπορούν να ισχύουν ταυτόχρονα. Μια ολόκληρη γενιά μπορεί να γίνει πιο ευσυνείδητη με την ηλικία (αλλαγή μέσου επιπέδου), ενώ τα άτομα κρατούν σε μεγάλο βαθμό τη θέση τους μέσα της (σταθερότητα της σχετικής σειράς).
Η σταθερότητα της σχετικής σειράς αυξάνεται με την ηλικία
Μια μετα-ανάλυση 152 διαχρονικών μελετών συγκέντρωσε περισσότερες από 3.200 συσχετίσεις ανάμεσα σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις. Με το ίδιο διάστημα ανάμεσα στις μετρήσεις, περίπου 6,7 χρόνια, η σταθερότητα αυξήθηκε από 0,31 στην παιδική ηλικία σε 0,54 στα φοιτητικά χρόνια, 0,64 γύρω στα 30 και σταθεροποιήθηκε περίπου στο 0,74 ανάμεσα στα 50 και στα 70. Όσο μεγαλύτερο ήταν το διάστημα ανάμεσα στις μετρήσεις, τόσο χαμηλότερη η σταθερότητα.[1]
| Ηλικιακή περίοδος | Συσχέτιση ανάμεσα σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις |
|---|---|
| Παιδική ηλικία | 0,31 |
| Φοιτητικά χρόνια | 0,54 |
| Γύρω στα 30 | 0,64 |
| Από 50 έως 70 | περίπου 0,74 |
Ακόμη και το πλατό είναι καθαρά κάτω από το 1,0. Μια συσχέτιση 0,74 σημαίνει ότι οι άνθρωποι κρατούν σε γενικές γραμμές τις θέσεις τους, αλλά πολλοί μετακινούνται αισθητά σε σχέση με τους συνομηλίκους τους.
Πώς αλλάζουν τα χαρακτηριστικά στη διάρκεια της ζωής
Μια μετα-ανάλυση 92 διαχρονικών δειγμάτων έδειξε πώς αλλάζουν τα μέσα επίπεδα των χαρακτηριστικών από την εφηβεία ως τα γηρατειά.[2]
| Χαρακτηριστικό | Τυπικό μοτίβο |
|---|---|
| Ευσυνειδησία | Αυξάνεται, ιδίως περίπου από τα 20 ως τα 40 |
| Συναισθηματική σταθερότητα | Αυξάνεται, ιδίως περίπου από τα 20 ως τα 40 |
| Κοινωνική κυριαρχία (η διεκδικητική πλευρά της εξωστρέφειας) | Αυξάνεται, ιδίως περίπου από τα 20 ως τα 40 |
| Κοινωνική ζωτικότητα (η κοινωνική πλευρά της εξωστρέφειας) | Αυξάνεται στην εφηβεία, μειώνεται στα γηρατειά |
| Ανοιχτότητα | Αυξάνεται στην εφηβεία, μειώνεται στα γηρατειά |
| Προσήνεια | Αλλάζει κυρίως στα γηρατειά |
Τέσσερις από τις έξι κατηγορίες χαρακτηριστικών άλλαξαν σημαντικά και στη μέση ηλικία και στα γηρατειά, οπότε η εξέλιξη της προσωπικότητας δεν σταματά στα 30.[2]
Με όρους του 64 Types, αυτό σημαίνει ότι τα γράμματα J/P και C/R είναι αυτά που τείνουν να μετακινούνται περισσότερο στη διάρκεια της ενήλικης ζωής, συνήθως προς το J (οργανωμένος) και το C (ήρεμος).
Η θεραπεία και άλλες παρεμβάσεις αλλάζουν τα χαρακτηριστικά
Μια συστηματική ανασκόπηση 207 μελετών, κυρίως κλινικής θεραπείας, βρήκε ότι οι παρεμβάσεις συνδέθηκαν με σαφείς αλλαγές στις μετρήσεις των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας σε κατά μέσο όρο 24 εβδομάδες (για παράδειγμα d = 0,37). Η συναισθηματική σταθερότητα άλλαξε περισσότερο, ακολουθούμενη από την εξωστρέφεια. Το είδος της θεραπείας σχεδόν δεν έπαιξε ρόλο, όσοι θεραπεύτηκαν για άγχος άλλαξαν περισσότερο, και οι αλλαγές διατηρήθηκαν στις επανεκτιμήσεις μετά το τέλος της θεραπείας.[3]
Είναι ένα από τα πιο ελπιδοφόρα συμπεράσματα της έρευνας για την προσωπικότητα. Ο υψηλός νευρωτισμός συνδέεται έντονα με το άγχος και την κατάθλιψη,[6] και είναι επίσης το χαρακτηριστικό που ανταποκρίνεται καλύτερα στη θεραπεία. Δες Νευρωτισμός και συναισθηματική σταθερότητα.
Μπορείς να αλλάξεις συνειδητά την προσωπικότητά σου;
Οι περισσότεροι άνθρωποι λένε ότι θα ήθελαν να αλλάξουν κάποια από τα χαρακτηριστικά τους.[4] Δύο τυχαιοποιημένα πειράματα 16 εβδομάδων εξέτασαν αν η επιθυμία για αλλαγή μετράει. Όσοι έθεσαν στόχο να αυξήσουν ένα χαρακτηριστικό των Πέντε Μεγάλων έδειξαν συνήθως πραγματική αύξηση, τόσο στις αυτοαξιολογήσεις όσο και στην καθημερινή συμπεριφορά που σχετίζεται με το χαρακτηριστικό. Μια παρέμβαση που υποτίθεται ότι θα τους βοηθούσε δεν λειτούργησε, ενώ μια άλλη, όπου οι συμμετέχοντες έμαθαν να κάνουν συγκεκριμένα σχέδια αν–τότε (προθέσεις υλοποίησης), τους βοήθησε να αλλάξουν.[4]
Μια μεγαλύτερη τυχαιοποιημένη μελέτη με 1.523 συμμετέχοντες εξέτασε μια εφαρμογή καθοδήγησης για κινητό διάρκειας τριών μηνών. Σε σύγκριση με μια ομάδα ελέγχου σε λίστα αναμονής, όσοι ήθελαν να αυξήσουν ένα χαρακτηριστικό ανέφεραν σαφή αύξηση (d = 0,52), και φίλοι, οικογένεια ή σύντροφοι παρατήρησαν επίσης αλλαγές προς την επιθυμητή κατεύθυνση (d = 0,35). Οι αλλαγές διατηρήθηκαν τρεις μήνες μετά το τέλος του προγράμματος. Για όσους προσπάθησαν να μειώσουν ένα χαρακτηριστικό, οι αλλαγές σύμφωνα με τους παρατηρητές δεν ήταν σημαντικές.[5]
Πρόκειται για μέσες επιδράσεις σε παρακινημένους εθελοντές, μετρημένες κυρίως με αυτοαναφορά. Δείχνουν ότι η αλλαγή είναι δυνατή, όχι ότι οποιοδήποτε χαρακτηριστικό μπορεί να ξαναγραφτεί κατά βούληση.
Πώς αλλάζεις ένα χαρακτηριστικό: μια προσέγγιση βασισμένη στα δεδομένα
- Διάλεξε ένα χαρακτηριστικό και μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Για παράδειγμα «να γίνω πιο οργανωμένος στη δουλειά», όχι «να γίνω καλύτερος».
- Μετάφρασέ το σε συμπεριφορά. Τα χαρακτηριστικά είναι διαρκή μοτίβα συμπεριφοράς· αν αλλάξεις τη συμπεριφορά, συχνά ακολουθεί και το χαρακτηριστικό. Οι μελέτες για την εκούσια αλλαγή μέτρησαν και τα δύο.[4]
- Κάνε σχέδια αν–τότε. «Αν είναι Δευτέρα στις 9, τότε σχεδιάζω την εβδομάδα πριν ανοίξω το email.» Αυτή ήταν η τεχνική που λειτούργησε στην τυχαιοποιημένη μελέτη.[4]
- Εξασκήσου για μήνες, όχι για μέρες. Τα επιτυχημένα προγράμματα διήρκεσαν από 16 εβδομάδες ως τρεις μήνες.[4][5]
- Σε περίπτωση άγχους ή θλίψης, αναζήτησε τεκμηριωμένη θεραπεία. Στην ανασκόπηση, η θεραπεία έφερε τις μεγαλύτερες αλλαγές στα χαρακτηριστικά, ιδίως στη συναισθηματική σταθερότητα.[3]
| Στόχος | Παράδειγμα σχεδίου αν–τότε |
|---|---|
| Να γίνω πιο οργανωμένος (προς το J) | Αν τελειώσω μια περίοδο δουλειάς, τότε σημειώνω το επόμενο βήμα πριν κλείσω τον υπολογιστή. |
| Να γίνω πιο ήρεμος (προς το C) | Αν προσέξω ότι φαντάζομαι καταστροφές, τότε γράφω την ανήσυχη σκέψη και την επόμενη συγκεκριμένη ενέργεια. |
| Να γίνω πιο κοινωνικός (προς το E) | Αν πάω σε μια συνάντηση, τότε συστήνομαι σε ένα νέο άτομο μέσα στα πρώτα δέκα λεπτά. |
| Να γίνω πιο ζεστός (προς το F) | Αν ένας συνάδελφος μου πει για ένα πρόβλημα, τότε τον ρωτώ πρώτα πώς είναι πριν προτείνω λύση. |
| Να γίνω πιο περίεργος (προς το N) | Αν έχω μια ελεύθερη Κυριακή, τότε δοκιμάζω μια έκθεση, ένα βιβλίο ή μια συνταγή που αλλιώς θα προσπερνούσα. |
Μετά από μερικούς μήνες, ρώτα κάποιον που σε ξέρει καλά αν έχει προσέξει κάποια διαφορά. Στη μελέτη με την εφαρμογή, οι παρατηρητές είδαν πραγματικές αλλαγές,[5] και μια ματιά απ’ έξω σε προστατεύει από το να έχεις απλώς αρχίσει να περιγράφεις τον εαυτό σου αλλιώς.
Αρκετά σταθερή για να μετράει, αρκετά ευέλικτη για να αλλάζει
Και τα δύο μισά των δεδομένων είναι σημαντικά. Η προσωπικότητα είναι αρκετά σταθερή ώστε τα χαρακτηριστικά που μετριούνται σήμερα να προβλέπουν αποτελέσματα πολλά χρόνια αργότερα, όπως η θνησιμότητα, το διαζύγιο και η επαγγελματική επιτυχία, περίπου εξίσου καλά με την κοινωνικοοικονομική θέση και τη γνωστική ικανότητα.[7] Και είναι αρκετά ευέλικτη ώστε να επηρεάζεται από την ηλικία, τη θεραπεία και τη συνειδητή εξάσκηση.[2][3][5]
Ένας χρήσιμος τρόπος να κρατάς και τις δύο ιδέες στο μυαλό: τα χαρακτηριστικά σου περιγράφουν τις τωρινές προεπιλεγμένες ρυθμίσεις σου, πώς ενεργείς συνήθως όταν δεν καταβάλλεις ιδιαίτερη προσπάθεια. Οι προεπιλογές δύσκολα αλλάζουν σε μια εβδομάδα, αλλά άνετα αλλάζουν σε μήνες ή χρόνια.
Γιατί ο κωδικός του τύπου μπορεί να αλλάζει όταν ξανακάνεις το τεστ
Οι περισσότερες αλλαγές του κωδικού με τα τέσσερα γράμματα σε νέα μέτρηση δεν έχουν καμία σχέση με αλλαγή της προσωπικότητας. Οι βαθμολογίες συγκεντρώνονται γύρω από τη μέση,[8] και όποιος βρίσκεται κοντά σε ένα όριο μπορεί να πάρει άλλο γράμμα λόγω ενός συνηθισμένου σφάλματος μέτρησης, κάτι που οι ανασκοπήσεις του MBTI επισημαίνουν ως κεντρική αδυναμία της λογικής των τύπων.[9]
Το 64 Types δίνει ένα εκατοστημόριο για κάθε χαρακτηριστικό και σημειώνει ως οριακό ό,τι απέχει λιγότερο από 10 μονάδες από τον μέσο όρο, μαζί με τον εναλλακτικό κωδικό που μπορεί να πάρεις την επόμενη φορά. Αν ο INFP-RM έγινε INFJ-RM και η βαθμολογία σου στο J/P είναι στο 52ο εκατοστημόριο, δεν έχει αλλάξει τίποτα σημαντικό. Δες Πόσο ακριβή είναι τα τεστ προσωπικότητας;
Συχνές ερωτήσεις
Σε ποια ηλικία σταματά να αλλάζει η προσωπικότητα;
Ποτέ εντελώς. Η σταθερότητα φτάνει στο μέγιστο, περίπου 0,74, ανάμεσα στα 50 και στα 70,[1] και τέσσερις από τις έξι κατηγορίες χαρακτηριστικών συνεχίζουν να αλλάζουν στη μέση ηλικία και στα γηρατειά.[2]
Ποιο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας αλλάζει περισσότερο;
Στη διάρκεια της ζωής, η ευσυνειδησία, η συναισθηματική σταθερότητα και η κοινωνική κυριαρχία αυξάνονται πιο καθαρά στην πρώιμη ενήλικη ζωή.[2] Με τη θεραπεία, αλλάζει περισσότερο η συναισθηματική σταθερότητα.[3]
Μπορεί η θεραπεία να αλλάξει την προσωπικότητα;
Κατά μέσο όρο, ναι. Σε 207 μελέτες, οι παρεμβάσεις συνδέθηκαν με σαφείς αλλαγές στα χαρακτηριστικά σε περίπου 24 εβδομάδες, κυρίως στη συναισθηματική σταθερότητα, και οι αλλαγές διατηρήθηκαν μετά τη θεραπεία.[3]
Πηγές
- Roberts, B. W., & DelVecchio, W. F. (2000). The rank-order consistency of personality traits from childhood to old age: A quantitative review of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 126(1), 3–25.
- Roberts, B. W., Walton, K. E., & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
- Roberts, B. W., Luo, J., Briley, D. A., Chow, P. I., Su, R., & Hill, P. L. (2017). A systematic review of personality trait change through intervention. Psychological Bulletin, 143(2), 117–141.
- Hudson, N. W., & Fraley, R. C. (2015). Volitional personality trait change: Can people choose to change their personality traits? Journal of Personality and Social Psychology, 109(3), 490–507.
- Stieger, M., Flückiger, C., Rüegger, D., Kowatsch, T., Roberts, B. W., & Allemand, M. (2021). Changing personality traits with the help of a digital personality change intervention. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(8), e2017548118.
- Kotov, R., Gamez, W., Schmidt, F., & Watson, D. (2010). Linking "big" personality traits to anxiety, depressive, and substance use disorders: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 136(5), 768–821.
- Roberts, B. W., Kuncel, N. R., Shiner, R., Caspi, A., & Goldberg, L. R. (2007). The power of personality: The comparative validity of personality traits, socioeconomic status, and cognitive ability for predicting important life outcomes. Perspectives on Psychological Science, 2(4), 313–345.
- Bess, T. L., & Harvey, R. J. (2002). Bimodal score distributions and the Myers-Briggs Type Indicator: Fact or artifact? Journal of Personality Assessment, 78(1), 176–186.
- Pittenger, D. J. (2005). Cautionary comments regarding the Myers-Briggs Type Indicator. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 57(3), 210–221.
Πώς γράφουμε τους οδηγούς: κάθε επιστημονικός ισχυρισμός παραπέμπει σε δημοσιευμένη πηγή, τα μεγέθη επίδρασης αναφέρονται όπως δημοσιεύτηκαν και οι συμβουλές που πάνε πέρα από τα δεδομένα σημειώνονται ως πρακτικές συμβουλές. Διάβασε για τη μέθοδό μας. Βρήκες κάποιο λάθος; Γράψε μας στο [email protected].
Σχετικοί οδηγοί
Τι είναι ο νευρωτισμός, γιατί οι 16 κλασικοί τύποι δεν τον περιλαμβάνουν, τι προβλέπει για την ψυχική υγεία, τη δουλειά και την αγάπη και αν μπορεί να αλλάξει.
Ευσυνειδησία: το χαρακτηριστικό της προσωπικότητας που προβλέπει τα περισσότεραΤι είναι η ευσυνειδησία, τι προβλέπει για τη δουλειά, τις σπουδές, την υγεία και τη μακροζωία, πόσο μεγάλες είναι πραγματικά οι επιδράσεις και πώς μπορείς να την ενισχύσεις.
Πόσο ακριβή είναι τα τεστ προσωπικότητας; Αξιοπιστία, νέα μέτρηση και φαινόμενο BarnumΠώς κρίνεις ένα τεστ προσωπικότητας: αξιοπιστία, σταθερότητα σε νέα μέτρηση, συμφωνία με τις κρίσεις φίλων, πραγματικά αποτελέσματα και γιατί τα αόριστα αποτελέσματα φαίνονται εύστοχα.