શું તમારો વ્યક્તિત્વ પ્રકાર બદલાઈ શકે? લાંબા ગાળાનું સંશોધન શું બતાવે છે
64 Types ટીમ · અપડેટ 28 ઑક્ટોબર, 2026 · 6 મિનિટનું વાંચન · 9 સમીક્ષિત સ્રોતો
હા. વ્યક્તિત્વ લગભગ સ્થિર છે, પણ અચળ નથી. બીજા લોકોની તુલનામાં તમારું સ્થાન ઉંમર સાથે વધુ સુસંગત બને છે,[1] છતાં પુખ્તાવસ્થા દરમિયાન લક્ષણોનાં સરેરાશ સ્તરો બદલાય છે: મોટા ભાગના લોકો વધુ કર્તવ્યનિષ્ઠ, ભાવનાત્મક રીતે વધુ સ્થિર અને સામાજિક રીતે વધુ આત્મવિશ્વાસુ બને છે, ખાસ કરીને 20 અને 40 વર્ષ વચ્ચે.[2] હસ્તક્ષેપથી પણ લક્ષણો બદલાય છે. 207 અભ્યાસોની એક સમીક્ષામાં સરેરાશ 24 અઠવાડિયામાં સ્પષ્ટ ફેરફારો જોવા મળ્યા, મુખ્યત્વે ભાવનાત્મક સ્થિરતામાં,[3] અને યાદૃચ્છિક ટ્રાયલ બતાવે છે કે કોઈ લક્ષણ બદલવાનું નક્કી કરનાર લોકો થોડા મહિનામાં તેને માપી શકાય તે રીતે બદલી શકે છે.[4][5]
તમારો પ્રકાર-કોડ એક વધુ સાદા કારણસર પણ બદલાઈ શકે: જો તમે કોઈ લક્ષણની વચ્ચેની નજીક હો, તો ટેસ્ટ વચ્ચેના નાના તફાવતો પણ અક્ષર બદલી નાખે છે. આ માર્ગદર્શિકા બંને સમજાવે છે.
સ્થિરતાના બે પ્રકાર
સંશોધકો બે પ્રશ્નોને અલગ પાડે છે, જે સહેલાઈથી ગૂંચવાઈ જાય છે:
- સાપેક્ષ ક્રમની સ્થિરતા (rank-order stability): શું લોકો બીજાઓની તુલનામાં પોતાનું સ્થાન જાળવે છે? જો 20 વર્ષે તમે તમારા મોટા ભાગના સહપાઠીઓ કરતાં વધુ કર્તવ્યનિષ્ઠ હતા, તો શું 50 વર્ષે પણ છો?
- સરેરાશ સ્તરમાં ફેરફાર (mean-level change): શું સમય સાથે, બધા માટે સાથે મળીને, કોઈ લક્ષણનું સરેરાશ સ્તર વધે કે ઘટે છે?
બંને એકસાથે સાચાં હોઈ શકે. આખી પેઢી ઉંમર સાથે વધુ કર્તવ્યનિષ્ઠ બની શકે (સરેરાશ સ્તરમાં ફેરફાર) જ્યારે વ્યક્તિઓ તેમાં મોટા ભાગે પોતાનો ક્રમ જાળવી રાખે (સાપેક્ષ ક્રમની સ્થિરતા).
સાપેક્ષ ક્રમની સ્થિરતા ઉંમર સાથે વધે છે
152 લાંબા ગાળાના અભ્યાસોના એક મેટા-વિશ્લેષણમાં 3,200 થી વધુ ફરી-ટેસ્ટ સહસંબંધો એકત્ર કરાયા. માપન વચ્ચેનું અંતર લગભગ 6.7 વર્ષ પર સ્થિર રાખતાં, સુસંગતતા બાળપણમાં 0.31 થી કૉલેજનાં વર્ષોમાં 0.54, 30 વર્ષે 0.64, અને 50 થી 70 વર્ષ વચ્ચે લગભગ 0.74 ની સ્થિર સપાટી સુધી વધી. માપન વચ્ચેનું અંતર લાંબું હોય તો સુસંગતતા ઓછી હતી.[1]
| ઉંમરનો ગાળો | ફરી-ટેસ્ટ સહસંબંધ |
|---|---|
| બાળપણ | 0.31 |
| કૉલેજનાં વર્ષો | 0.54 |
| લગભગ 30 | 0.64 |
| 50 થી 70 | લગભગ 0.74 |
સ્થિર સપાટી પણ 1.0 થી ઘણી નીચે છે. 0.74 ના સહસંબંધનો અર્થ એ છે કે લોકો મોટે ભાગે પોતાની જગ્યાએ રહે છે, પણ ઘણી વ્યક્તિઓ પોતાના સાથીઓની તુલનામાં નોંધપાત્ર રીતે ખસે છે.
જીવનકાળ દરમિયાન લક્ષણો કેવી રીતે બદલાય છે
92 લાંબા ગાળાના નમૂનાઓના એક મેટા-વિશ્લેષણે કિશોરાવસ્થાથી વૃદ્ધાવસ્થા સુધી લક્ષણોનાં સરેરાશ સ્તરો કેવી રીતે બદલાય છે તેનો નકશો બનાવ્યો.[2]
| લક્ષણ | સામાન્ય પેટર્ન |
|---|---|
| કર્તવ્યનિષ્ઠા | વધે છે, ખાસ કરીને લગભગ 20 થી 40 વર્ષ |
| ભાવનાત્મક સ્થિરતા | વધે છે, ખાસ કરીને લગભગ 20 થી 40 વર્ષ |
| સામાજિક પ્રભુત્વ (બહિર્મુખતાની દૃઢ બાજુ) | વધે છે, ખાસ કરીને લગભગ 20 થી 40 વર્ષ |
| સામાજિક જીવંતતા (બહિર્મુખતાની મિલનસાર બાજુ) | કિશોરાવસ્થામાં વધે છે, વૃદ્ધાવસ્થામાં ઘટે છે |
| ખુલ્લાપણું | કિશોરાવસ્થામાં વધે છે, વૃદ્ધાવસ્થામાં ઘટે છે |
| સૌમ્યતા | મુખ્યત્વે વૃદ્ધાવસ્થામાં બદલાય છે |
છમાંથી ચાર લક્ષણ-શ્રેણીઓ મધ્યવય અને વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ નોંધપાત્ર રીતે બદલાઈ, એટલે વ્યક્તિત્વનો વિકાસ 30 વર્ષે અટકતો નથી.[2]
64 Types ની ભાષામાં, તેનો અર્થ એ છે કે પુખ્તાવસ્થા દરમિયાન J/P અને C/R અક્ષરો ખસવાની સૌથી વધુ શક્યતા છે, સામાન્ય રીતે J (વ્યવસ્થિત) અને C (શાંતચિત્ત) તરફ.
થેરાપી અને બીજા હસ્તક્ષેપો લક્ષણો બદલે છે
207 અભ્યાસો, મોટા ભાગે ક્લિનિકલ સારવારના, ની એક વ્યવસ્થિત સમીક્ષામાં જોવા મળ્યું કે સરેરાશ 24 અઠવાડિયામાં હસ્તક્ષેપો વ્યક્તિત્વ-લક્ષણોનાં માપનોમાં સ્પષ્ટ ફેરફારો સાથે જોડાયેલા હતા (ઉદાહરણ તરીકે, d = 0.37). ભાવનાત્મક સ્થિરતા સૌથી વધુ બદલાઈ, ત્યાર બાદ બહિર્મુખતા. થેરાપીના પ્રકારથી ખાસ ફરક પડ્યો નહીં, ચિંતા માટે સારવાર લેનારા લોકો સૌથી વધુ બદલાયા, અને સારવાર પૂરી થયા પછીની ચકાસણીઓમાં ફેરફારો ટક્યા.[3]
વ્યક્તિત્વ વિજ્ઞાનનાં સૌથી આશાસ્પદ તારણોમાંનું આ એક છે. ઊંચું ન્યુરોટિસિઝમ ચિંતા અને હતાશા સાથે મજબૂત રીતે જોડાયેલું છે,[6] અને તે જ લક્ષણ સારવારને સૌથી વધુ પ્રતિભાવ આપે છે. જુઓ ન્યુરોટિસિઝમ અને ભાવનાત્મક સ્થિરતા.
શું તમે જાણીજોઈને તમારું વ્યક્તિત્વ બદલી શકો?
મોટા ભાગના લોકો કહે છે કે તેઓ પોતાનાં કેટલાંક લક્ષણો બદલવા માંગે છે.[4] 16 અઠવાડિયાંના બે યાદૃચ્છિક પ્રયોગોએ ચકાસ્યું કે બદલાવાની ઇચ્છાથી ફરક પડે છે કે નહીં. Big Five નું કોઈ લક્ષણ વધારવાનાં લક્ષ્યો નક્કી કરનાર લોકોમાં તેમના સ્વ-અહેવાલ અને લક્ષણ સંબંધિત રોજિંદા વર્તનમાં વાસ્તવિક વધારો જોવા મળ્યો. તેમને મદદ કરવાનો એક હસ્તક્ષેપ કામ ન કર્યો, પણ બીજો, જેમાં ભાગ લેનારાઓને ચોક્કસ જો–તો યોજનાઓ (implementation intentions) લખવાની તાલીમ અપાઈ, તેણે બદલાવામાં મદદ કરી.[4]
1,523 ભાગ લેનારાઓ સાથેના એક મોટા યાદૃચ્છિક ટ્રાયલમાં ત્રણ મહિનાની સ્માર્ટફોન કોચિંગ ઍપ ચકાસવામાં આવી. રાહ-યાદીવાળા નિયંત્રણ જૂથની તુલનામાં, કોઈ લક્ષણ વધારવા માંગતા લોકોએ અર્થપૂર્ણ વધારો નોંધાવ્યો (d = 0.52), અને મિત્રો, પરિવાર કે જીવનસાથીએ પણ ઇચ્છિત દિશામાં ફેરફારો નોંધ્યા (d = 0.35). પ્રોગ્રામ પૂરો થયાના ત્રણ મહિના પછી પણ ફેરફારો ટક્યા. કોઈ લક્ષણ ઘટાડવાનો પ્રયત્ન કરનારા લોકો માટે નિરીક્ષકોએ નોંધેલો ફેરફાર નોંધપાત્ર નહોતો.[5]
આ પ્રેરિત સ્વયંસેવકોની સરેરાશ અસરો છે, મોટા ભાગે સ્વ-અહેવાલથી માપેલી. તે બતાવે છે કે ફેરફાર શક્ય છે, એવું નહીં કે કોઈ પણ લક્ષણ ઇચ્છા મુજબ ફરી લખી શકાય.
લક્ષણ કેવી રીતે બદલવું: પુરાવા પર આધારિત અભિગમ
- એક લક્ષણ અને એક નક્કર દિશા પસંદ કરો. ઉદાહરણ તરીકે, “વધુ સારી વ્યક્તિ બનવું” નહીં, પણ “કામમાં વધુ વ્યવસ્થિત બનવું”.
- તેને વર્તનમાં ફેરવો. લક્ષણો વર્તનની પેટર્ન છે; વર્તન બદલો અને લક્ષણ સામાન્ય રીતે પાછળ આવે છે. સ્વૈચ્છિક ફેરફારના અભ્યાસોએ બંને માપ્યાં.[4]
- જો–તો યોજનાઓ લખો. “જો સોમવારે 9:00 વાગે, તો ઇમેઇલ ખોલતાં પહેલાં હું અઠવાડિયાનું આયોજન કરીશ.” યાદૃચ્છિક ટ્રાયલમાં આ જ તકનીક કામ કરી.[4]
- દિવસો નહીં, મહિનાઓ સુધી અભ્યાસ કરો. સફળ પ્રોગ્રામ 16 અઠવાડિયાંથી ત્રણ મહિના સુધી ચાલ્યા.[4][5]
- ચિંતા કે ઉદાસ મૂડ માટે, સાબિત સારવાર લો. સમીક્ષામાં થેરાપીએ લક્ષણોમાં સૌથી મોટા ફેરફારો લાવ્યા, ખાસ કરીને ભાવનાત્મક સ્થિરતામાં.[3]
| લક્ષ્ય | જો–તો યોજનાનું ઉદાહરણ |
|---|---|
| વધુ વ્યવસ્થિત બનવું (J તરફ) | જો હું કામનો એક ગાળો પૂરો કરું, તો લૅપટૉપ બંધ કરતાં પહેલાં આગળનું પગલું લખી લઈશ. |
| વધુ શાંત બનવું (C તરફ) | જો મારું મન સૌથી ખરાબની કલ્પના કરવા લાગે, તો હું ચિંતા અને આગળનું નક્કર પગલું લખી લઈશ. |
| વધુ મિલનસાર બનવું (E તરફ) | જો હું કોઈ સામાજિક કાર્યક્રમમાં પહોંચું, તો પહેલી દસ મિનિટમાં એક નવી વ્યક્તિને મારો પરિચય આપીશ. |
| વધુ હૂંફાળા બનવું (F તરફ) | જો કોઈ સહકર્મી સમસ્યા કહે, તો ઉકેલ આપતાં પહેલાં તેઓ કેમ છે તે વિશે એક પ્રશ્ન પૂછીશ. |
| વધુ જિજ્ઞાસુ બનવું (N તરફ) | જો મારી રવિવારની બપોર ખાલી હોય, તો સામાન્ય રીતે છોડી દઉં તેવું એક પ્રદર્શન, પુસ્તક કે વાનગી અજમાવીશ. |
થોડા મહિના પછી તમને સારી રીતે ઓળખતી કોઈ વ્યક્તિને પૂછો કે શું તેમણે કોઈ ફરક નોંધ્યો છે. ઍપના ટ્રાયલમાં, નિરીક્ષકોએ વાસ્તવિક ફેરફારો પારખ્યા,[5] અને બહારનો પ્રતિભાવ ફક્ત પોતાનું જુદું વર્ણન કરવા સામે રક્ષણ આપે છે.
મહત્વનું હોય એટલું સ્થિર, બદલાઈ શકે એટલું લવચીક
પુરાવાના બંને અડધા ભાગ મહત્વના છે. વ્યક્તિત્વ એટલું સ્થિર છે કે આજે માપેલાં લક્ષણો વર્ષો પછીનાં પરિણામો, જેમ કે મૃત્યુદર, છૂટાછેડા અને વ્યાવસાયિક સિદ્ધિ, નું અનુમાન લગભગ સામાજિક-આર્થિક દરજ્જા અને જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતા જેટલું જ સારું આપે છે.[7] છતાં તે એટલું લવચીક છે કે ઉંમર, થેરાપી અને સભાન અભ્યાસ બધાં તેને ખસેડે છે.[2][3][5]
બંને વિચારોને સાથે રાખવાની એક ઉપયોગી રીત: તમારાં લક્ષણો તમારી હાલની સહજ ટેવો નું વર્ણન કરે છે, એટલે કે તમે ખાસ પ્રયત્ન ન કરો ત્યારે કેવું વર્તન કરો છો. સહજ ટેવો એક અઠવાડિયામાં બદલવી અઘરી છે અને મહિનાઓ કે વર્ષોમાં બદલવી તદ્દન શક્ય છે.
ફરી ટેસ્ટમાં તમારો પ્રકાર-કોડ કેમ બદલાઈ શકે
ચાર-અક્ષરના કોડમાં ફરી ટેસ્ટમાં થતા મોટા ભાગના ફેરફારો વ્યક્તિત્વના ફેરફારો નથી જ. લક્ષણોના સ્કોર વચ્ચેની નજીક ભેગા થાય છે,[8] અને સીમાની નજીકની કોઈ પણ વ્યક્તિ માપનની સામાન્ય ભૂલને કારણે અક્ષર બદલી શકે છે, જેને MBTI ની સમીક્ષાઓ પ્રકારનાં સૂત્રોની મુખ્ય નબળાઈ ગણાવે છે.[9]
64 Types દરેક લક્ષણનો પર્સેન્ટાઇલ જણાવે છે અને સરેરાશથી 10 પૉઇન્ટની અંદરની કોઈ પણ બાબતને સરહદી તરીકે દર્શાવે છે, આવતી વખતે તમને મળી શકે તેવા વૈકલ્પિક કોડ સાથે. જો તમારો INFP-RM INFJ-RM બન્યો અને તમારો J/P સ્કોર 52મા પર્સેન્ટાઇલ પર છે, તો કશું મહત્વનું બદલાયું નથી. જુઓ શું વ્યક્તિત્વ ટેસ્ટ સચોટ હોય છે?
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
કઈ ઉંમરે વ્યક્તિત્વ બદલાવાનું બંધ થાય છે?
તે ક્યારેય સંપૂર્ણ બંધ થતું નથી. સુસંગતતા 50 અને 70 વર્ષ વચ્ચે લગભગ 0.74 પર ટોચે પહોંચે છે,[1] અને છમાંથી ચાર લક્ષણ-શ્રેણીઓ મધ્યવય અને વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ બદલાય છે.[2]
કયું વ્યક્તિત્વ લક્ષણ સૌથી વધુ બદલાય છે?
જીવનકાળ દરમિયાન, કર્તવ્યનિષ્ઠા, ભાવનાત્મક સ્થિરતા અને સામાજિક પ્રભુત્વ યુવાનીમાં સૌથી સ્પષ્ટ રીતે વધે છે.[2] થેરાપીના પ્રતિભાવમાં, ભાવનાત્મક સ્થિરતા સૌથી વધુ બદલાય છે.[3]
શું થેરાપી તમારું વ્યક્તિત્વ બદલી શકે?
હા, સરેરાશ. 207 અભ્યાસોમાં, હસ્તક્ષેપો લગભગ 24 અઠવાડિયામાં લક્ષણોના સ્પષ્ટ ફેરફારો સાથે જોડાયેલા હતા, મોટા ભાગે ભાવનાત્મક સ્થિરતામાં, અને સારવાર પછી પણ ફેરફારો ટક્યા.[3]
સંદર્ભો
- Roberts, B. W., & DelVecchio, W. F. (2000). The rank-order consistency of personality traits from childhood to old age: A quantitative review of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 126(1), 3–25.
- Roberts, B. W., Walton, K. E., & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
- Roberts, B. W., Luo, J., Briley, D. A., Chow, P. I., Su, R., & Hill, P. L. (2017). A systematic review of personality trait change through intervention. Psychological Bulletin, 143(2), 117–141.
- Hudson, N. W., & Fraley, R. C. (2015). Volitional personality trait change: Can people choose to change their personality traits? Journal of Personality and Social Psychology, 109(3), 490–507.
- Stieger, M., Flückiger, C., Rüegger, D., Kowatsch, T., Roberts, B. W., & Allemand, M. (2021). Changing personality traits with the help of a digital personality change intervention. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(8), e2017548118.
- Kotov, R., Gamez, W., Schmidt, F., & Watson, D. (2010). Linking "big" personality traits to anxiety, depressive, and substance use disorders: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 136(5), 768–821.
- Roberts, B. W., Kuncel, N. R., Shiner, R., Caspi, A., & Goldberg, L. R. (2007). The power of personality: The comparative validity of personality traits, socioeconomic status, and cognitive ability for predicting important life outcomes. Perspectives on Psychological Science, 2(4), 313–345.
- Bess, T. L., & Harvey, R. J. (2002). Bimodal score distributions and the Myers-Briggs Type Indicator: Fact or artifact? Journal of Personality Assessment, 78(1), 176–186.
- Pittenger, D. J. (2005). Cautionary comments regarding the Myers-Briggs Type Indicator. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 57(3), 210–221.
અમે માર્ગદર્શિકાઓ કેવી રીતે લખીએ છીએ: દરેક સંશોધન દાવો સમીક્ષિત સ્રોત ટાંકે છે, અસરનું કદ પ્રકાશિત થયા મુજબ જ આપવામાં આવે છે, અને પુરાવાથી આગળ જતી સલાહને વ્યવહારુ ટિપ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. અમારી પદ્ધતિ જુઓ. કોઈ ભૂલ દેખાઈ? ઇમેઇલ કરો: [email protected].
સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ
ન્યુરોટિસિઝમ શું છે, જૂના 16 પ્રકારો તેને કેમ છોડી દે છે, તે માનસિક સ્વાસ્થ્ય, કામ અને પ્રેમ માટે શેનું અનુમાન આપે છે, અને તે બદલાઈ શકે છે તેના પુરાવા.
કર્તવ્યનિષ્ઠા: સૌથી વધુ અનુમાન આપતું વ્યક્તિત્વ લક્ષણકર્તવ્યનિષ્ઠા શું છે, તે કામ, અભ્યાસ, આરોગ્ય અને દીર્ઘાયુ માટે શેનું અનુમાન આપે છે, અસરો ખરેખર કેટલી મોટી છે, અને તેને કેવી રીતે વધારવી.
શું વ્યક્તિત્વ ટેસ્ટ સચોટ હોય છે? વિશ્વસનીયતા, ફરી ટેસ્ટનાં પરિણામો અને બાર્નમ અસરવ્યક્તિત્વ ટેસ્ટને કેવી રીતે પરખવો: વિશ્વસનીયતા, ફરી ટેસ્ટમાં સ્થિરતા, મિત્રો સાથે સંમતિ, વાસ્તવિક જીવનનું અનુમાન, અને અસ્પષ્ટ પરિણામો કેમ સચોટ લાગે છે.