तुमचा व्यक्तिमत्त्व प्रकार बदलू शकतो का? दीर्घकालीन संशोधन काय दाखवते
64 Types टीम · अद्ययावत २८ ऑक्टोबर, २०२६ · 5 मिनिटांचे वाचन · 9 प्रकाशित स्रोत
हो. व्यक्तिमत्त्व बऱ्यापैकी स्थिर असते, पण ते कायमचे ठरलेले नसते. इतर लोकांच्या तुलनेत तुमचे स्थान वयानुसार अधिक सुसंगत होत जाते,[1] तरीही प्रौढपणात वैशिष्ट्यांच्या सरासरी पातळ्या सरकतात: बहुतेक लोक अधिक कर्तव्यनिष्ठ, अधिक भावनिकदृष्ट्या स्थिर आणि सामाजिकदृष्ट्या अधिक आत्मविश्वासू होतात, विशेषतः 20 ते 40 वयादरम्यान.[2] हस्तक्षेपांनीही वैशिष्ट्ये बदलतात. 207 अभ्यासांच्या एका आढाव्यात सरासरी 24 आठवड्यांत ठळक बदल आढळले, मुख्यतः भावनिक स्थैर्यात,[3] आणि यादृच्छिक चाचण्या दाखवतात की एखादे वैशिष्ट्य बदलायचे ठरवणारे लोक काही महिन्यांत ते मोजता येईल इतके सरकवू शकतात.[4][5]
तुमचा प्रकार-संकेत एका साध्या कारणानेही बदलू शकतो: तुम्ही एखाद्या वैशिष्ट्याच्या मध्याजवळ असाल, तर चाचणीच्या दोन वेळांमधील छोट्या फरकांनीही अक्षर उलटते. हा मार्गदर्शक लेख दोन्ही गोष्टींचा आढावा घेतो.
स्थैर्याचे दोन प्रकार
संशोधक सहज गोंधळ होऊ शकणारे दोन प्रश्न वेगळे करतात:
- क्रमाचे स्थैर्य (rank-order stability): लोक इतरांच्या तुलनेतील आपले स्थान टिकवतात का? 20 व्या वर्षी तुम्ही तुमच्या बहुतेक वर्गमित्रांपेक्षा अधिक कर्तव्यनिष्ठ होतात, तर 50 व्या वर्षीही आहात का?
- सरासरी पातळीतील बदल (mean-level change): सगळ्यांचा मिळून एखाद्या वैशिष्ट्याची सरासरी पातळी काळानुसार वाढते की कमी होते?
दोन्ही एकाच वेळी खरे असू शकतात. एक संपूर्ण पिढी वयानुसार अधिक कर्तव्यनिष्ठ होऊ शकते (सरासरी पातळीतील बदल), तर व्यक्ती त्या पिढीतील आपला क्रम बहुतेक टिकवतात (क्रमाचे स्थैर्य).
वयानुसार क्रमाचे स्थैर्य वाढते
152 दीर्घकालीन अभ्यासांच्या एका मेटा-विश्लेषणाने 3,200 पेक्षा जास्त पुन्हा-चाचणी सहसंबंध एकत्र केले. दोन मापनांमधील अंतर सुमारे 6.7 वर्षांवर स्थिर ठेवल्यास, सुसंगतता बालपणातील 0.31 पासून महाविद्यालयीन वर्षांत 0.54, 30 व्या वर्षी 0.64, आणि 50 ते 70 वयादरम्यान सुमारे 0.74 च्या पठारापर्यंत वाढली. मापनांमधील अंतर जास्त असल्यास सुसंगतता कमी होती.[1]
| वयाचा टप्पा | पुन्हा-चाचणी सहसंबंध |
|---|---|
| बालपण | 0.31 |
| महाविद्यालयीन वर्षे | 0.54 |
| सुमारे 30 | 0.64 |
| 50 ते 70 | सुमारे 0.74 |
पठारही 1.0 च्या बरेच खाली आहे. 0.74 सहसंबंध म्हणजे लोक साधारणपणे त्याच जागी राहतात, पण अनेक व्यक्ती आपल्या समवयस्कांच्या तुलनेत जाणवेल इतक्या सरकतात.
आयुष्यभरात वैशिष्ट्ये कशी बदलतात
92 दीर्घकालीन नमुन्यांच्या एका मेटा-विश्लेषणाने किशोरवयापासून वृद्धापकाळापर्यंत वैशिष्ट्यांच्या सरासरी पातळ्या कशा बदलतात याचा नकाशा तयार केला.[2]
| वैशिष्ट्य | नेहमीची रचना |
|---|---|
| कर्तव्यनिष्ठा | वाढते, विशेषतः सुमारे 20 ते 40 दरम्यान |
| भावनिक स्थैर्य | वाढते, विशेषतः सुमारे 20 ते 40 दरम्यान |
| सामाजिक प्रभाव (बहिर्मुखतेची ठाम बाजू) | वाढतो, विशेषतः सुमारे 20 ते 40 दरम्यान |
| सामाजिक चैतन्य (बहिर्मुखतेची मनमिळाऊ बाजू) | किशोरवयात वाढते, वृद्धापकाळात कमी होते |
| खुलेपणा | किशोरवयात वाढतो, वृद्धापकाळात कमी होतो |
| सौहार्दशीलता | मुख्यतः वृद्धापकाळात बदलते |
सहापैकी चार वैशिष्ट्य-वर्ग मध्यम आणि वृद्ध वयातही लक्षणीयरीत्या बदलले, त्यामुळे व्यक्तिमत्त्वाचा विकास 30 व्या वर्षी थांबत नाही.[2]
64 Types च्या भाषेत, याचा अर्थ प्रौढपणात सर्वाधिक सरकण्याची शक्यता J/P आणि C/R या अक्षरांची असते, सहसा J (व्यवस्थित) आणि C (स्थिरचित्त) कडे.
थेरपी आणि इतर हस्तक्षेप वैशिष्ट्ये बदलतात
मुख्यतः वैद्यकीय उपचारांवरील 207 अभ्यासांच्या एका पद्धतशीर आढाव्यात आढळले की सरासरी 24 आठवड्यांत हस्तक्षेपांचा संबंध व्यक्तिमत्त्व-वैशिष्ट्यांच्या मापनांतील ठळक बदलांशी होता (उदाहरणार्थ, d = 0.37). भावनिक स्थैर्य सर्वाधिक बदलले, त्यानंतर बहिर्मुखता. थेरपीच्या प्रकाराने फारसा फरक पडला नाही, चिंतेसाठी उपचार घेतलेले लोक सर्वाधिक बदलले, आणि उपचार संपल्यानंतरच्या पाठपुराव्यातही बदल टिकून होते.[3]
व्यक्तिमत्त्व-विज्ञानातील हा सर्वाधिक आशादायक निष्कर्षांपैकी एक आहे. जास्त न्यूरोटिसिझमचा चिंता आणि नैराश्याशी मजबूत संबंध आहे,[6] आणि उपचारांना सर्वाधिक प्रतिसाद देणारे वैशिष्ट्यही हेच आहे. न्यूरोटिसिझम आणि भावनिक स्थैर्य पाहा.
तुम्ही तुमचे व्यक्तिमत्त्व जाणीवपूर्वक बदलू शकता का?
बहुतेक लोक म्हणतात की त्यांना आपली काही वैशिष्ट्ये बदलायला आवडेल.[4] 16 आठवड्यांच्या दोन यादृच्छिक प्रयोगांनी बदलण्याच्या इच्छेने फरक पडतो का हे तपासले. Big Five मधील एखादे वैशिष्ट्य वाढवण्याची उद्दिष्टे ठरवणाऱ्या लोकांच्या स्व-अहवालांत आणि त्या वैशिष्ट्याशी संबंधित रोजच्या वर्तनात प्रत्यक्ष वाढ दिसण्याचा कल होता. त्यांना मदत करण्यासाठीचा एक हस्तक्षेप चालला नाही, पण दुसरा, ज्यात सहभागींना विशिष्ट जर–तर योजना (implementation intentions) लिहायला शिकवले, बदलायला मदत करणारा ठरला.[4]
1,523 सहभागींच्या एका मोठ्या यादृच्छिक चाचणीने तीन महिन्यांचे स्मार्टफोन कोचिंग ॲप तपासले. प्रतीक्षा-यादीतील नियंत्रण-गटाच्या तुलनेत, एखादे वैशिष्ट्य वाढवू इच्छिणाऱ्या लोकांनी अर्थपूर्ण वाढ नोंदवली (d = 0.52), आणि मित्र, कुटुंबीय किंवा जोडीदारांनाही इच्छित दिशेने बदल जाणवले (d = 0.35). कार्यक्रम संपल्यानंतर तीन महिन्यांनीही बदल टिकून होते. एखादे वैशिष्ट्य कमी करू पाहणाऱ्या लोकांसाठी निरीक्षकांनी नोंदवलेला बदल लक्षणीय नव्हता.[5]
हे प्रेरित स्वयंसेवकांमधील सरासरी परिणाम आहेत, जे मुख्यतः स्व-अहवालाने मोजले गेले. ते दाखवतात की बदल शक्य आहे, कोणतेही वैशिष्ट्य इच्छेनुसार पुन्हा लिहिता येते असे नाही.
वैशिष्ट्य कसे बदलावे: पुराव्यावर आधारित दृष्टिकोन
- एक वैशिष्ट्य आणि ठोस दिशा निवडा. उदाहरणार्थ, “चांगली व्यक्ती व्हा” याऐवजी “कामात अधिक व्यवस्थित व्हा”.
- त्याचे वर्तनात रूपांतर करा. वैशिष्ट्ये म्हणजे वर्तनाच्या रचना; वर्तन बदला, आणि वैशिष्ट्य सहसा त्यामागोमाग येते. स्वेच्छेने बदलाच्या अभ्यासांनी दोन्ही मोजले.[4]
- जर–तर योजना लिहा. “सोमवारी 9:00 वाजले, तर ईमेल उघडण्यापूर्वी मी आठवड्याचे नियोजन करेन.” यादृच्छिक चाचणीत उपयोगी ठरलेले तंत्र हेच होते.[4]
- दिवस नव्हे, महिने सराव करा. यशस्वी कार्यक्रम 16 आठवडे ते तीन महिने चालले.[4][5]
- चिंता किंवा उदासीसाठी सिद्ध उपचार वापरा. आढाव्यात सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य-बदल थेरपीमुळे झाले, विशेषतः भावनिक स्थैर्यात.[3]
| उद्दिष्ट | जर–तर योजनेचे उदाहरण |
|---|---|
| अधिक व्यवस्थित (J कडे) | कामाचे एक सत्र संपले, तर लॅपटॉप बंद करण्यापूर्वी मी पुढची पायरी लिहून ठेवेन. |
| अधिक शांत (C कडे) | मी सर्वांत वाईट कल्पना करतोय हे लक्षात आले, तर मी ती काळजी आणि पुढची ठोस कृती लिहून ठेवेन. |
| अधिक मनमोकळे (E कडे) | एखाद्या सामाजिक कार्यक्रमात पोहोचलो, तर पहिल्या दहा मिनिटांत एका नव्या व्यक्तीला स्वतःची ओळख करून देईन. |
| अधिक जिव्हाळ्याचे (F कडे) | सहकाऱ्याने एखादी अडचण सांगितली, तर उपाय सुचवण्यापूर्वी तो कसा आहे याबद्दल एक प्रश्न विचारेन. |
| अधिक जिज्ञासू (N कडे) | रविवारची दुपार मोकळी असली, तर सहसा टाळतो असे एखादे प्रदर्शन, पुस्तक किंवा पाककृती करून पाहीन. |
काही महिन्यांनंतर तुम्हाला चांगले ओळखणाऱ्या व्यक्तीला फरक जाणवला का ते विचारा. ॲपच्या चाचणीत निरीक्षकांना खरे बदल जाणवले,[5] आणि बाहेरचा अभिप्राय तुम्ही फक्त स्वतःचे वर्णन वेगळ्या शब्दांत करत आहात या धोक्यापासून वाचवतो.
महत्त्वाचे ठरण्याइतके स्थिर, बदलण्याइतके लवचीक
पुराव्याचे दोन्ही अर्धे भाग महत्त्वाचे आहेत. व्यक्तिमत्त्व इतके स्थिर आहे की आज मोजलेली वैशिष्ट्ये वर्षांनंतरच्या मृत्युदर, घटस्फोट आणि व्यावसायिक यश यांसारख्या परिणामांचा अंदाज सामाजिक-आर्थिक स्थिती आणि बौद्धिक क्षमतेइतकाच देतात.[7] तरीही ते इतके लवचीक आहे की वय, थेरपी आणि जाणीवपूर्वक सराव या सर्वांनी ते सरकते.[2][3][5]
दोन्ही कल्पना एकत्र धरण्याचा उपयोगी मार्ग: तुमची वैशिष्ट्ये तुमच्या सध्याच्या मूळ सवयींचे वर्णन करतात, म्हणजे विशेष प्रयत्न करत नसताना तुम्ही सहसा कसे वागता. मूळ सवयी एका आठवड्यात बदलणे अवघड आहे, आणि महिन्यां-वर्षांत बदलणे बऱ्यापैकी शक्य आहे.
पुन्हा चाचणी दिल्यावर तुमचा प्रकार-संकेत का बदलू शकतो
चार-अक्षरी संकेतांमधील पुन्हा-चाचणीचे बहुतेक बदल हे व्यक्तिमत्त्वातील बदल नसतातच. वैशिष्ट्यांचे गुण मध्याजवळ गोळा होतात,[8] आणि विभाजन-रेषेजवळ असलेल्या कोणाचेही अक्षर सामान्य मापन-त्रुटीमुळे उलटू शकते, ज्याला MBTI चे आढावे प्रकार-सूत्रांची मुख्य कमकुवत बाजू मानतात.[9]
64 Types प्रत्येक वैशिष्ट्याचे पर्सेंटाइल दाखवते आणि सरासरीपासून 10 गुणांच्या आत असलेले काहीही सीमारेषेवर म्हणून दाखवते, पुढच्या वेळी मिळू शकणाऱ्या पर्यायी संकेतासह. तुमचा INFP-RM INFJ-RM झाला आणि तुमचे J/P चे पर्सेंटाइल 52 असेल, तर काहीही महत्त्वाचे बदललेले नाही. व्यक्तिमत्त्व चाचण्या अचूक असतात का? पाहा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
कोणत्या वयात व्यक्तिमत्त्व बदलणे थांबते?
ते कधीच पूर्णपणे थांबत नाही. सुसंगतता 50 ते 70 वयादरम्यान सुमारे 0.74 वर सर्वाधिक असते,[1] आणि सहापैकी चार वैशिष्ट्य-वर्ग मध्यम आणि वृद्ध वयातही बदलतात.[2]
कोणते व्यक्तिमत्त्व-वैशिष्ट्य सर्वाधिक बदलते?
आयुष्यभरात, कर्तव्यनिष्ठा, भावनिक स्थैर्य आणि सामाजिक प्रभाव तरुणपणात सर्वाधिक स्पष्टपणे वाढतात.[2] थेरपीला प्रतिसाद म्हणून भावनिक स्थैर्य सर्वाधिक बदलते.[3]
थेरपीने तुमचे व्यक्तिमत्त्व बदलू शकते का?
हो, सरासरीने. 207 अभ्यासांमध्ये, सुमारे 24 आठवड्यांत हस्तक्षेपांचा संबंध ठळक वैशिष्ट्य-बदलांशी होता, मुख्यतः भावनिक स्थैर्यात, आणि उपचारांनंतरही बदल टिकून होते.[3]
संदर्भ
- Roberts, B. W., & DelVecchio, W. F. (2000). The rank-order consistency of personality traits from childhood to old age: A quantitative review of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 126(1), 3–25.
- Roberts, B. W., Walton, K. E., & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
- Roberts, B. W., Luo, J., Briley, D. A., Chow, P. I., Su, R., & Hill, P. L. (2017). A systematic review of personality trait change through intervention. Psychological Bulletin, 143(2), 117–141.
- Hudson, N. W., & Fraley, R. C. (2015). Volitional personality trait change: Can people choose to change their personality traits? Journal of Personality and Social Psychology, 109(3), 490–507.
- Stieger, M., Flückiger, C., Rüegger, D., Kowatsch, T., Roberts, B. W., & Allemand, M. (2021). Changing personality traits with the help of a digital personality change intervention. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(8), e2017548118.
- Kotov, R., Gamez, W., Schmidt, F., & Watson, D. (2010). Linking "big" personality traits to anxiety, depressive, and substance use disorders: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 136(5), 768–821.
- Roberts, B. W., Kuncel, N. R., Shiner, R., Caspi, A., & Goldberg, L. R. (2007). The power of personality: The comparative validity of personality traits, socioeconomic status, and cognitive ability for predicting important life outcomes. Perspectives on Psychological Science, 2(4), 313–345.
- Bess, T. L., & Harvey, R. J. (2002). Bimodal score distributions and the Myers-Briggs Type Indicator: Fact or artifact? Journal of Personality Assessment, 78(1), 176–186.
- Pittenger, D. J. (2005). Cautionary comments regarding the Myers-Briggs Type Indicator. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 57(3), 210–221.
आम्ही मार्गदर्शक कसे लिहितो: प्रत्येक संशोधन-दावा प्रकाशित स्रोताचा संदर्भ देतो, परिणामाचा आकार प्रकाशित झाल्याप्रमाणेच दिला जातो, आणि पुराव्यापलीकडचा सल्ला व्यावहारिक टीप म्हणून दाखवला जातो. आमची कार्यपद्धती पाहा. चूक आढळली? ईमेल करा: [email protected].
संबंधित मार्गदर्शक
न्यूरोटिसिझम म्हणजे काय, जुने 16 प्रकार ते का सोडून देतात, मानसिक आरोग्य, काम आणि प्रेमाबद्दल ते कशाचा अंदाज देते, आणि ते बदलू शकते याचा पुरावा.
कर्तव्यनिष्ठा: सर्वाधिक गोष्टींचा अंदाज देणारे व्यक्तिमत्त्व-वैशिष्ट्यकर्तव्यनिष्ठा म्हणजे काय, काम, शिक्षण, आरोग्य आणि दीर्घायुष्य यांबद्दल ती कशाचा अंदाज देते, परिणाम प्रत्यक्षात किती मोठे आहेत, आणि ती कशी वाढवावी.
व्यक्तिमत्त्व चाचण्या अचूक असतात का? विश्वसनीयता, पुन्हा-चाचणीचे निकाल आणि बार्नम परिणामव्यक्तिमत्त्व चाचणीचे मूल्यमापन कसे करावे: विश्वसनीयता, पुन्हा-चाचणीतील स्थैर्य, मित्रांच्या मताशी जुळणी, प्रत्यक्ष जीवनातील अंदाज, आणि संदिग्ध निकाल अचूक का वाटतात.